Yumurtalar Hakkında

Yumurta denince akla ilk gelen tavuk yumurtasıdır. Oysa bıldırcın, devekuşu, ördek, kaz yumurtaları da bilinen anlamda yenebilen yumurtalardır, ancak Türkiye'de en kolay bulunabilir tavuk yumurtası olduğu için, kitapta yer alan tarifler de tavuk yumurtasına göredir.
1 adet yumurta, kişinin 1 günlük kalori ihtiyacı olan 75 kaloriyi karşılar, ancak son yıllarda kesin olmamakla birlikte yumurtanın kolesterol problemine yol açtığı iddiası ortaya atılmıştır.
Yumurtanın akı protein, sarısı da demir, yağ, fosfat içerir. Çocuklar ve zayıf bünyeli kişiler için yumurta eşsiz bir besin maddesidir.
Yumurtanın besin değeri taze olduğu müddetçe yüksektir. Yumurta satın alırken taze olduğunu anlamak için yollar vardır;
Işığa tutulduğu zaman parlaksa tazedir, bulanık ve mat görüntüsü varsa bayattır.
Yumurta bayatladıkça, içindeki hava boşluğu artar, sallayınca içi hareket ettiği için ses gelir.
Taze yumurta, bayat yumurtaya göre daha ağırdır.

Çatlak yumurtanın içi hava aldığı için bayatlar, bu nedenle düzgün , pürüzsüz yumurta seçilmelidir.
Evde de yumurtanın taze olduğuna ilişkin test yapılabilir;
İçi su dolu bir su bardağına yumurta bırakılır, dibe çöküyorsa tazedir, eğer dik olarak suyun içinde duruyorsa bayattır.
Yumurta tavaya kırıldığı zaman tazeyse çevresinde çift ak vardır. İlk akı koyudur, ikincisi daha suludur. Yumurta bayatsa tavaya kırıldığı zaman, akı çok sulu olduğu için hemen yayılır.
Yumurtayı saklama yöntemleri vardır;
Yumurta genelde oda ısısında saklanır, ancak oda ısısı çok yüksek olmamalıdır. Raf ömrü 3 aydır.
Buzdolabının kapak kısmında da saklanabilir, ancak hamur içinde kullanılacak yumurta önceden oda ısısına çıkarılmalıdır.
Eski zamanlarda yumurta, saman arasında saklanırdı, fazla saman arasında duran yumurtaya saman kokusu sinebileceği için bu yöntem pek tavsiye edilmez.
Oda ısısında saklarken, gazete kağıdına da sarılıp saklanabilir, ama en iyisi karton yumurta kaplarına (viol) dizip saklamaktır.
Eritilmiş parafine yumurta batırılır, böylelikle yumurtanın gözenekleri kapanacağı için uzun zaman dayanır, ancak bu işlem parafini bulmakta sıkıntı oluşturabilir.
Kaynatarak yumurta hazırlarken;
Genelde üç şekilde hazırlanır. Katı yumurta yapmak için su kaynadıktan sonra 10-12 dakika haşlanır. Kayısı yumurta yapmak için, su kaynadıktan sonra 3-4 dakika haşlanır. Rafadan yumurta yapmak içinse su kaynama noktasına geldikten sonra 2 dakika haşlanır.
Yukarıdaki haşlama metotları kabuklu yumurtalar içindir. Bir de sirkeli kaynayan suya yumurta kırılarak haşlanır, bu tür pişmeye çılbır (poşe) denir.
Kabuğuyla haşlanan yumurta, haşlandıktan sonra uzun süre suyun içerisinde bırakılırsa, yumurta sarısı mor bir renk alır. (katı yumurtalar için)
Katı yumurta fazla haşlanırsa besin değeri düşer ve hazmı zorlaşır.
Bir pişmiş, bir de pişmemiş yumurta yan yana duruyorsa ve hangisinin çiğ olduğu bilinmek isteniyorsa, yumurta rulet gibi hızla çevrilir, az dönen yumurta çiğdir.
Yumurtayı kırmadan önce tavadaki yağın üzerine bir tutam tuz serpilirse yapışmaz.
Yağda yumurta pişirirken üzerine kapak kapatılması, yumuşak olmasını sağlar.
Sofra kurallarına göre yumurta etin yerine geçer, bu nedenle et ile yumurta bir anda sunulmaz, ancak kıymalı yumurta yemeği bir istisnadır.
Sofra dışında yumurta;
Eski zamanlarda bina yapımında, harcın içinde yumurta akı yapıştırıcı olarak kullanılırdı. Mimar Sinan'ın bütün muhteşem camileri, kum, saman ve yumurta akı karışımından yapılmıştır.
Kırılan porselen, cam gibi maddeleri yapıştırmak için iyice dövülmüş sarımsakla karıştırılmış yumurta akı kullanılırsa sıkı bir yapıştırıcı hazırlanmış olur.
Yumurtanın haşlama suyu soğutulup, saksı çiçeklerinin topraklarına dökülürse, bitkileri güçlendirir.
Halk tababetinde yumurta;
Çiğ sarısı yutulursa, sesi açar boğaza iyi gelir.
Güneş yanığına karşı beyazı sürülür.
Rafadan yumurta öksürüğü keser, boğaz sertliğine iyi gelir.
Sarısı, devamlı içilirse böbrek, mesane ve bağırsak yaralarına karşı iyi gelir.
Yanıklarda, yumurta akı pamuğa bastırılıp sürülürse acıyı azaltır.
Not: Bu bilgiler sadece dilden dile dolaşan önerilerdir, geçerliliği konusunda kesin bir tecrübe yoktur.

Ispanaklı Yumurta


Yarım kg. kemiksiz tavuk göğsü
Yarım kg. ıspanak
1 Adet kuru soğan
1 Kahve fincanı sıvıyağ
1 Tatlı kaşığı tuz
1 Tatlı kaşığı kırmızı pul biber
4 Adet yumurta


 

# Ispanak iyice yıkanıp, süzüldükten sonra ince ince kıyılır.
# Bir sahana yağ konur, ince yemeklik doğranmış soğan ve ıspanak eklenir, biraz da tuz konur.
# Sahanın kapağı kapatılır ve kendi buharıyla hiç su koymadan orta ateşte pişirilir.
# Ispanak pişince içinde kaşıkla yuvalar açılır. (Yumurta adedi kadar)
# Bu yuvalara yumurtalar kırılır.
# Yumurtaların sarılarının üzerine kırmızı pul biber serpilir.
# Yumurtalar istenilen kıvama gelene kadar pişirilir.
# Sıcak servis yapılır.

Not: Aynı şekilde pazı kullanılarak da bu yemek hazırlanabilir.
Banu Atabay


Daha fazla yumurta yemek tarifleri için tıklayın